Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc kết nối và sử dụng Internet đã trở thành xu thế tất yếu của xã hội. Đặc biệt, trẻ em và người dưới 18 tuổi ngày càng tham gia sâu rộng vào các hoạt động học tập, giải trí và giao tiếp trên môi trường mạng. Theo thống kê, Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển Internet nhanh nhất khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, trong đó khoảng 38% người dùng Internet là thanh thiếu niên từ 15 đến 24 tuổi.

Bên cạnh những lợi ích to lớn mà công nghệ thông tin và Internet mang lại như mở rộng tri thức, tăng cường kết nối và phát triển kỹ năng cá nhân, môi trường mạng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ, đặc biệt đối với trẻ em. Đây là không gian không bị giới hạn về thời gian, địa lý và chứa đựng nhiều nguồn thông tin đa chiều, trong đó có cả những nội dung độc hại, thiếu lành mạnh. Các đối tượng xấu có thể lợi dụng mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, hướng tới nhóm đối tượng dễ bị tổn thương là trẻ em và người chưa thành niên. Do chưa phát triển đầy đủ về thể chất, tâm lý và nhận thức xã hội, trẻ em có nguy cơ cao trở thành nạn nhân của nhiều hành vi xâm hại trên môi trường mạng như: dụ dỗ, xâm hại tình dục trực tuyến; lừa đảo, chiếm đoạt tài sản; bắt nạt, bạo lực học đường; xúc phạm danh dự, nhân phẩm; sử dụng trái phép thông tin, hình ảnh cá nhân; thậm chí là mua bán người.

Các số liệu thống kê cho thấy mức độ đáng báo động của tình trạng xâm hại trẻ em. Giai đoạn 2011-2019 cả nước ghi nhận hơn 16.600 trẻ em bị xâm hại, trung bình mỗi ngày có 5 em là nạn nhân. Riêng năm 2023, cả nước xảy ra gần 2.500 vụ xâm hại trẻ em, trong đó hơn 82% là xâm hại tình dục. Trong 8 tháng đầu năm 2024, đã khởi tố gần 1.200 vụ việc liên quan đến xâm hại, bạo hành trẻ em. Những con số này cho thấy nguy cơ hiện hữu và có xu hướng gia tăng, trong đó một phần xuất phát từ môi trường mạng.

Trước thực trạng đó, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm tăng cường công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em. Cụ thể: 

(1) Hiến pháp 2013, Điều 37 quy định: “Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được tham gia vào các vấn đề về trẻ em. Nghiêm cấm xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bóc lột sức lao động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em”. 

(2) Để bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, Luật Trẻ em năm 2016, được sửa đổi, bổ sung năm 2018 quy định các hành vi bị nghiêm cấm trong đó có hành vi: “Cung cấp dịch vụ Internet và các dịch vụ khác; sản xuất, sao chép, lưu hành, vận hành, phát tán, sở hữu, vận chuyển, tàng trữ, kinh doanh xuất bản phẩm, đồ chơi, trò chơi và những sản phẩm khác phục vụ đối tượng trẻ em nhưng có nội dung ảnh hưởng đến sự phát triển lành mạnh của trẻ em”.

(3) Luật An ninh mạng năm 2018 quy định: “1.Trẻ em có quyền được bảo vệ, tiếp cận thông tin, tham gia hoạt động xã hội, vui chơi, giải trí, giữ bí mật cá nhân, đời sống riêng tư và các quyền khác khi tham gia trên không gian mạng. 2. Chủ quản hệ thống thông tin, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên mạng viễn thông, mạng Internet, các dịch vụ gia tăng trên không gian mạng có trách nhiệm kiểm soát nội dung thông tin trên hệ thống thông tin hoặc trên dịch vụ do doanh nghiệp cung cấp để không gây nguy hại cho trẻ em, xâm phạm đến trẻ em, quyền trẻ em; ngăn chặn việc chia sẻ và xóa bỏ thông tin có nội dung gây nguy hại cho trẻ em, xâm phạm đến trẻ em, quyền trẻ em; kịp thời thông báo, phối hợp với lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng thuộc Bộ Công an để xử lý. 3. Cơ quan, tổ chức, cha mẹ, giáo viên, người chăm sóc trẻ em và cá nhân khác liên quan có trách nhiệm bảo đảm quyền của trẻ em, bảo vệ trẻ em khi tham gia không gian mạng theo quy định của pháp luật về trẻ em. 

(4) Luật Công nghệ thông tin năm 2006, được sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định các hành vi bị nghiêm cấm đối với trẻ em: “Cung cấp, trao đổi, truyền đưa, lưu trữ, sử dụng thông tin số nhằm mục đích sau đây: Kích động bạo lực, tuyên truyền chiến tranh xâm lược, gây hận thù giữa các dân tộc và Nhân dân các nước, kích động dâm ô, đồi trụy, tội ác, tệ nạn xã hội, mê tín dị đoan, phá hoại thuần phong mỹ tục của dân tộc”. 

(5) Nghị định số 56/2017/NĐ-CP ngày 09/5/2017 quy định chi tiết một số điều của Luật Trẻ em có các quy định về bảo vệ thông tin, bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em, Bảo đảm an toàn cho trẻ em trong việc trao đổi, cung cấp thông tin trên môi trường mạng và Các biện pháp hỗ trợ, can thiệp trẻ em bị xâm hại trên môi trường mạng.

(6) Đặc biệt, ngày 23/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 468/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026–2030”. Chương trình đề ra các mục tiêu, giải pháp toàn diện nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng, đồng thời tạo điều kiện để trẻ em được tiếp cận Internet một cách an toàn, lành mạnh.

Để bảo vệ trẻ em trước những nguy cơ trên không gian mạng, cần có sự vào cuộc đồng bộ của toàn xã hội. Gia đình, nhà trường và các cơ quan chức năng cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ em; đồng thời giám sát, định hướng việc sử dụng Internet của các em. Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet và nền tảng số phải nâng cao trách nhiệm trong kiểm soát nội dung, ngăn chặn thông tin độc hại. Mỗi cá nhân khi tham gia môi trường mạng cũng cần nâng cao ý thức, tuân thủ pháp luật và chung tay xây dựng không gian mạng an toàn cho trẻ em. Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng không chỉ là trách nhiệm của riêng gia đình hay nhà trường, mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội. Chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các bên, chúng ta mới có thể tạo dựng một môi trường mạng an toàn, lành mạnh, góp phần giúp trẻ em phát triển toàn diện trong thời đại số./.