Năm học 2026–2027 đã bắt đầu. Cùng với niềm vui trở lại trường lớp, lưu lượng người và phương tiện tham gia giao thông tại khu vực trường học tăng cao, nhất là vào các khung giờ đưa, đón học sinh. Đây cũng là thời điểm cần đặc biệt quan tâm đến việc trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng tham gia giao thông an toàn cho học sinh; đồng thời nâng cao trách nhiệm của phụ huynh trong việc lựa chọn phương tiện, quản lý và giáo dục con em.

An toàn giao thông không chỉ là câu chuyện của lực lượng chức năng mà là trách nhiệm của mỗi gia đình, nhà trường và từng học sinh. Hiểu đúng pháp luật, chấp hành đúng quy định chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ tính mạng, sức khỏe của chính mình và cộng đồng.

*Những quy định học sinh cần đặc biệt ghi nhớ

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 quy định rõ điều kiện về độ tuổi đối với người điều khiển phương tiện. Theo Điều 59, người đủ 16 tuổi trở lên được điều khiển xe gắn máy; người đủ 18 tuổi trở lên mới được cấp giấy phép lái xe theo các hạng luật định. 

Điều này cần được phụ huynh và học sinh hiểu chính xác, tránh nhầm lẫn giữa xe gắn máy và xe mô tô.

Theo quy định của pháp luật, xe gắn máy là loại xe có vận tốc thiết kế không lớn hơn 50 km/h; nếu sử dụng động cơ nhiệt thì dung tích động cơ không lớn hơn 50 cm³, nếu sử dụng động cơ điện thì công suất động cơ không lớn hơn 4 kW. Vì vậy, không phải cứ là “xe máy điện” thì học sinh từ đủ 16 tuổi đều được điều khiển; cần căn cứ vào thông số, đặc điểm kỹ thuật của phương tiện để xác định đúng loại xe.

Đáng chú ý, từ ngày 15/8/2026, Nghị định số 238/2026/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực, sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định số 168/2024/NĐ-CP. Theo quy định mới, người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi điều khiển xe mô tô và các loại xe tương tự xe mô tô có thể bị phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng. Quy định này không làm thay đổi quy định của Luật về việc người đủ 16 tuổi được điều khiển xe gắn máy. 

Vì vậy, phụ huynh không nên giao cho con phương tiện chỉ dựa vào tên gọi thông thường như “xe máy điện”, mà cần kiểm tra đúng thông số kỹ thuật và điều kiện điều khiển theo quy định.

*Đội mũ bảo hiểm – việc nhỏ, ý nghĩa lớn

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ quy định người lái xe mô tô, xe gắn máy và người được chở phải đội mũ bảo hiểm theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và cài quai đúng quy cách. Đối với học sinh sử dụng xe đạp điện, xe gắn máy hoặc được người thân chở bằng xe mô tô, xe gắn máy, việc đội mũ bảo hiểm phải trở thành thói quen bắt buộc trước mỗi hành trình.

Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, hành vi chở người trên xe mô tô, xe gắn máy không đội mũ bảo hiểm hoặc đội nhưng không cài quai đúng quy cách bị xử phạt; người điều khiển cũng bị xử phạt nếu chính mình không đội mũ bảo hiểm theo quy định. 

Mũ bảo hiểm không phải để đối phó với việc kiểm tra, xử lý vi phạm. Mũ bảo hiểm là “lá chắn” bảo vệ phần đầu – bộ phận đặc biệt quan trọng của cơ thể khi xảy ra va chạm.

*Tuyệt đối không phóng nhanh, vượt ẩu, vượt đèn đỏ

Học sinh khi tham gia giao thông phải đi đúng phần đường, làn đường; chấp hành tín hiệu đèn giao thông, biển báo, vạch kẻ đường; giữ khoảng cách an toàn với phương tiện phía trước.

Đặc biệt, cần tránh tâm lý chủ quan như “đường vắng”, “sắp đến trường”, “chỉ vượt đèn đỏ một chút” hoặc chạy nhanh để kịp giờ học.

Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy vi phạm tín hiệu giao thông, đi ngược chiều, thực hiện các hành vi nguy hiểm… có thể bị xử phạt với mức tiền đáng kể; những hành vi như lạng lách, đánh võng, điều khiển xe thành nhóm gây cản trở giao thông còn có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung.

Với học sinh, điều quan trọng nhất không phải là nhớ hết mọi mức phạt mà phải hình thành nguyên tắc: đèn đỏ phải dừng, đèn xanh mới đi; đã tham gia giao thông thì phải đi đúng luật.

*Không sử dụng điện thoại khi đang điều khiển phương tiện

Điện thoại là một trong những nguyên nhân dễ làm người điều khiển phương tiện mất tập trung.

Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định phạt tiền đối với người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy có hành vi dùng tay cầm và sử dụng điện thoại hoặc các thiết bị điện tử khác khi đang điều khiển xe. 

Với học sinh, hành vi vừa lái xe vừa nhắn tin, xem video, chụp ảnh, nghe điện thoại hoặc sử dụng mạng xã hội không chỉ là vi phạm mà còn trực tiếp làm giảm khả năng quan sát, xử lý tình huống.

Một tin nhắn có thể chờ vài phút; một cuộc gọi có thể gọi lại; nhưng một tai nạn giao thông có thể để lại hậu quả không thể khắc phục.

*Không dàn hàng ngang, lạng lách, đánh võng

Tình trạng học sinh đi xe đạp, xe đạp điện hoặc xe máy thành nhóm, dàn hàng ngang, nói chuyện, đùa nghịch trên đường tiềm ẩn nguy cơ tai nạn rất lớn.

Pháp luật nghiêm cấm các hành vi gây mất trật tự, an toàn giao thông. Đối với xe mô tô, xe gắn máy, hành vi điều khiển xe dàn hàng ngang từ 3 xe trở lên bị xử phạt; hành vi lạng lách, đánh võng có mức xử phạt nghiêm khắc hơn. 

Vì vậy, khi đến trường hoặc tan học, học sinh cần đi đúng phần đường, giữ khoảng cách, không tụ tập dưới lòng đường, không đua xe, không chạy theo nhóm gây cản trở giao thông.

*Phụ huynh tuyệt đối không giao xe cho con khi chưa đủ điều kiện

Một trong những nội dung cần đặc biệt nhấn mạnh trong năm học mới là trách nhiệm của cha mẹ, người giám hộ.

Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 238/2026/NĐ-CP, chủ xe mô tô, xe gắn máy và các loại xe tương tự nếu giao xe hoặc để cho người không đủ điều kiện theo quy định điều khiển phương tiện tham gia giao thông có thể bị phạt từ 8 triệu đồng đến 10 triệu đồng đối với cá nhân; từ 16 triệu đồng đến 20 triệu đồng đối với tổ chức. Như vậy, việc “cho con mượn xe đi học” không phải lúc nào cũng là chuyện riêng của gia đình. Nếu người điều khiển chưa đủ tuổi hoặc không đủ điều kiện theo quy định, người giao phương tiện cũng có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý.

Đừng vì sự tiện lợi trước mắt mà đặt con em mình vào nguy cơ và chính mình vào trách nhiệm pháp lý.

   *Đưa, đón học sinh: văn minh từ cổng trường

Vào đầu giờ học và cuối buổi học, khu vực trước cổng trường thường tập trung đông người. Phụ huynh cần chủ động đưa, đón con đúng nơi quy định; không dừng, đỗ tùy tiện; không quay đầu xe đột ngột; không đi ngược chiều hoặc chen lấn gây ùn tắc.

Nhà trường cần phối hợp với gia đình và lực lượng chức năng tuyên truyền, hướng dẫn học sinh thực hiện nghiêm các quy định; đồng thời xây dựng khu vực cổng trường an toàn, thông thoáng, trật tự và văn minh.

Đối với phương tiện đưa đón học sinh bằng ô tô, người điều khiển và đơn vị vận tải phải tuân thủ các quy định riêng về an toàn đối với trẻ em, học sinh. Pháp luật hiện hành cũng quy định trách nhiệm đối với xe ô tô kinh doanh vận tải chở trẻ em mầm non, học sinh, trong đó có yêu cầu liên quan đến việc bố trí chỗ ngồi, dây đai an toàn và các điều kiện bảo đảm an toàn. 

*Mỗi học sinh hãy là một “tuyên truyền viên” về an toàn giao thông

Để giảm thiểu tai nạn giao thông trong lứa tuổi học sinh, cần sự chung tay của cả gia đình, nhà trường và xã hội.

Mỗi phụ huynh hãy là một tấm gương chấp hành pháp luật để con em noi theo: đội mũ bảo hiểm đúng quy định, không vượt đèn đỏ, không sử dụng điện thoại khi lái xe, không uống rượu bia khi điều khiển phương tiện và tuyệt đối không giao xe cho người chưa đủ điều kiện.

Mỗi nhà trường cần thường xuyên tuyên truyền pháp luật giao thông, tổ chức hướng dẫn kỹ năng tham gia giao thông an toàn, nhắc nhở học sinh chấp hành quy định ngay từ cổng trường.

Mỗi học sinh hãy ghi nhớ những nguyên tắc đơn giản nhưng vô cùng quan trọng:

Đủ tuổi – đúng phương tiện – đúng quy định.

Đội mũ bảo hiểm – cài quai đúng cách.

Đi đúng phần đường, làn đường.

Chấp hành đèn tín hiệu và biển báo.

Không phóng nhanh, vượt ẩu, lạng lách, đánh võng.

Không sử dụng điện thoại khi điều khiển phương tiện.

Không dàn hàng ngang, không tụ tập dưới lòng đường.

Không điều khiển phương tiện khi chưa đủ điều kiện theo quy định.

Năm học 2026–2027 mở ra những hành trình mới của mỗi học sinh. Hãy để mỗi hành trình đến trường là một hành trình an toàn; để mỗi gia đình yên tâm khi con em mình bước ra đường; để cổng trường không chỉ là nơi bắt đầu những giờ học mà còn là nơi lan tỏa văn hóa giao thông, ý thức thượng tôn pháp luật và trách nhiệm với cộng đồng.

An toàn giao thông bắt đầu từ ý thức của mỗi người. Chấp hành pháp luật hôm nay là bảo vệ sự sống và tương lai của chính chúng ta ngày mai.