Lãnh đạo dâng hương 

Về dự lễ và dâng hương có đồng chí Hoàng Bá Khang, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy; đồng chí Tôn Quang Ngọc, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường; Đại diện lãnh đạo Thường trực HĐND, lãnh đạo UBND phường; các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ phường; đại biểu HĐND phường khóa II, nhiệm kỳ 2026–2031, lãnh đạo, cán bộ các phòng, ban, ban ngành, cơ quan, đoàn thể, trường học trên địa bàn phường, Ban quản lý di tích Đền Đông Xá cùng đại diện các di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn; Bí thư chi bộ, tổ trưởng các tổ dân phố; cấp ủy, Ban Công tác Mặt trận và Nhân dân tổ dân phố 1, 2, 3 Đậu Liêu; cùng đông đảo Nhân dân và du khách thập phương trong và ngoài địa bàn.

Đền Đông Xá hiện tọa lạc tổ dân phố 1 Đậu Liêu, phường Nam Hồng Lĩnh là nơi thờ tự các vị thần có vị hiệu là Hiển liệt Cao danh Đôn hậu Đoan túc Dực bảo Trung hưng Đô Nam nhạc Ô Trà sơn Linh thông Trấn quốc chi thần  tức Võ Sùng Ban và  Đoan túc Dực bảo Trung hưng Thượng trụ Cương Quốc công chi thần  tức Nguyễn Xí.  Bên cạnh đó, đền còn phối thờ thêm vị công thần khai quốc triều Lê là Võ Mục Đại Vương Lê Khôi. Đô Nam Nhạc Ô Trà Sơn chính là ông Võ Sùng Ban – một võ quan dưới triều nhà Lý (thế kỉ XI).

 Ngay từ nhỏ, ông vốn là cậu bé thông minh, năm 18 tuổi ông đã được bổ nhiệm làm quan. Dưới triều Lý Nhân Tông, Võ Sùng Ban làm đến chức Điện tiền Tướng quân, có công lớn trong việc cầm quân đánh giặc Chiêm Thành, mở mang bờ cõi.   

 Trong một lần cầm quân xông pha nơi chiến trận, ông bị trọng thương, trên đường trở về đến đoạn Hoàng Giang (tức sông Hạ Vàng) dưới chân núi Hồng Lĩnh thì ông bị mất. Triều vua nhà Lý đã có sắc chỉ phong ông là “Đô Nam Nhạc Ô Trà Sơn Đại Vương”, ra chỉ dụ giao cho nhân dân vùng Tổng Nội Ngoại Thiên Lộc (nay là xã Thuần Thiện và xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc) – nơi ông đóng quân lập đền thờ tự và được phong thần bảo hộ của làng.

Nguyễn Xí sinh năm Đinh Sửu (1397) ở làng Thượng Xá, huyện Chân Phúc, nay là xã Nghi Hợp, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Ông là người có công lớn trong việc đánh tan quân Minh, giúp vua Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế, là một trong những vị khai quốc công thần triều Lê. Trong cuộc đời làm quan của mình, Nguyễn Xí đã phụng sự 4 triều đại vua Lê: Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông, Lê Thánh Tông và đảm nhận nhiều chức vụ quan trọng của triều đình lúc bấy giờ.

Ngoài hai vị tôn thần Đô Nam Nhạc Ô Trà Sơn và Thượng Trụ Cương Quốc Công Nguyễn Xí, đền Đông Xá còn phối thờ thêm Đức Thánh Đại Vương Lê Khôi. Ngôi điện nhỏ được xây dựng bên cạnh đền chính, nhân dân trân trọng gọi là điện thờ Đức Thánh Hai. Ông là người làng Lam Sơn, nay thuộc xã Xuân Lam, huyện Thọ Xuân, tỉnh  Thanh Hóa, là con trai của Lê Trừ – anh thứ hai của Lê Lợi, tham gia khởi nghĩa Lam Sơn, lập nhiều công lao. Lê Khôi không chỉ lập công xuất sắc trong công cuộc giải phóng dân tộc, lật đổ ách đô hộ nhà Minh mà ông còn có công lớn trong công cuộc giữ yên bờ cõi quốc gia, ổn định tình hình, chăm lo đời sống nhân dân.

Đền Đông Xá không rõ được khởi dựng từ năm nào, nhưng theo các bậc cao niên cho biết, từ thế kỉ XVIII, đền đã uy nghi tồn tại ở bên dốc núi Hồng. Trải qua biến thiên lịch sử, chiến tranh và khắc nghiệt của thời tiết, ngôi đền nhiều lần hư hỏng và trở thành phế tích, các đồ tế khí, sắc phong của đền bị phân tán.

Năm 2010, được sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, nhân dân Đậu Liêu đã đóng góp phục dựng lại ngôi đền thiêng trên nền móng cũ. Hiện nay, vẫn còn 4 viên đá táng kê cột và hai cột nanh cũ đã được tôn tạo lại. Công trình kiến trúc gồm có: cổng di tích vốn được tôn tạo lại trên cơ sở hai cột nanh có từ thời Nguyễn, Bái đường 3 gian được làm bằng hệ thống cột trụ, xà ngang, xà dọc và vì kèo bằng bê tông cốt thép giả gỗ cao 4,50m; Trung điện 3 gian, hai hồi xây tường bít đốc, cao 4,10m, mỗi gian của trung điện đều được bố trí 2 hương án. Hương án phía trong, nơi sâu nhất đặt long ngai bài vị của thần; hương án phía ngoài bố trí lư hương, cọc nến, mâm chè đài trản cùng đồ tế lễ. Còn điện thờ Lê Khôi thường được nhân dân gọi là Điện thờ Đức Thánh Hai xây dựng phía bên phải, cách đền chính 12m.

Dù đã trải qua nhiều biến thiên lịch sử, qua nhiều lần trùng trùng tu, sửa chữa  nhưng đến hôm nay đền Đông Xá với vẻ đẹp bình dị vẫn bảo lưu được những giá trị văn hóa, thể hiện tinh thần uống nước nhớ nguồn của dân tộc.

Năm 2020, Đền Đông Xá được UBND Tỉnh Hà Tĩnh công nhận xếp hạng di tích văn hóa cấp Tỉnh.

Hàng năm, vào ngày 03/3 âm lịch, nhân dân phường Đậu Liêu cũ (nay là phường Nam Hồng Lĩnh) đều mua sắm hương đăng trà quả tổ chức lễ tế chung các vị thần ở đền để tỏ lòng thành kính sâu sắc tới các vị thần.

 Đây cũng là dịp thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, ghi nhớ công ơn các danh nhân có nhiều đóng góp cho quê hương, đất nướcvà giáo dục truyền thống, lòng tự hào dân tộc.

Trước đó, trong phần hội, Hội Nông dân phường cũng đã phối hợp với Ban quản lý di tích Đền Đông Xá đã tổ chức thành công giải bóng chuyền hơi nam nữ tạo không khí vui tươi,  sôi nổi trong dịp Lễ hội năm 2026./.